1Ayak Sağlığı Rehberi · Bölüm 1
Topal inek,
pahalı inektir.
Topallık sessiz başlar, tırnakta okunur. Topal görünmeyen inekte de lezyon olabilir; tırnağın yapısını tanımak sorunu erken fark etmenin ilk adımıdır.
Sanıldığından yaygın
Araştırmalarda süt sürülerinde herhangi bir anda ineklerin ortalama %20–36'sı topal bulunmuştur. Çiftçi tahminleri çoğu zaman çok düşüktür; bir çalışmada gözlemciler %22 topallık bulurken çiftçiler %6 tahmin etmiştir.
Süt kaybı
Topal inek tanıdan haftalar önce süt kaybetmeye başlar; bir çalışmada hiç topallamayan inekler günde 1,22 kg daha fazla süt vermiştir. Ayak çürüğünde laktasyon kaybı %20'yi aşabilir; dijital dermatitte ise kaynaklar farklıdır, büyük kayıp bildirenler de anlamlı fark bulmayan çalışmalar da vardır.
Döl verimi
İlk 30 günde topallayan ineklerde gebe kalma oranı %17,5 iken sağlam ineklerde %42,6 bulunmuştur. Dijital dermatitli ineklerde boş gün sayısı yaklaşık 14 gün artmıştır.
Ayıklama
Topallık, döl verimi sorunları ve mastitisten sonra üçüncü en sık ayıklama nedenidir. ABD'de ayıklanan süt ineklerinin yaklaşık %15–16'sı doğrudan topallık yüzünden sürüden çıkmaktadır.
Asıl maliyet sonuçlarda
Kaybın büyük kısmı tedaviden değil, düşen süt, uzayan boş gün ve erken ayıklamadan gelir. İngiliz tahminlerinde olgu başına en pahalı lezyon taban ülseridir, onu beyaz çizgi hastalığı izler.
Topallık buzdağının görünen yüzüdür
Topal olmayan inekte de lezyon olabilir.
%20
İneklerin ortalama topal oranı
%94
Topal ineklerde lezyon bulunma oranı
%84
Topal olmayan ineklerde lezyon bulunma oranı
12–13×
Taban ülseri ya da beyaz çizgi lezyonu olan ineğin topal görülme olasılığı (dijital dermatitte 3×)
Kanada'da 10 süt işletmesinde yapılan çalışma (Douglas ve ark. 2019, ICAR kılavuzlarında aktarılır). Tabandaki hasarın yüzeyde görünmesi 6–8 hafta sürer; bu yüzden düzenli tırnak bakımı ve kayıt, topallık ortaya çıkmadan sorunu yakalar. Sığırda topallık nedenlerinin %80–90'ı bacağın alt kısmındadır ve tırnak hastalıkları en sık doğumdan sonraki ilk 3–5 ayda görülür.
Avrupa'da tırnak hastalıkları ne sıklıkta görülüyor?
Tırnak kesiminde kaydedilen yıllık yaygınlık (%), 2015 (ICAR kılavuzu, Ek 2). İtalya verisi 2022–2024 HappyFeet projesinden. Rakamlar ülkeleri sıralamak için değildir: kayıt düzeyi, hastalık tanımları, kesime alınan inek oranı, barınak ve iklim ülkeden ülkeye farklıdır.
| Hastalık | Danimarka | Fransa | Hollanda* | İspanya | İsveç | İtalya |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Dijital dermatit | 20,1 | 29,8 | 21,0 | 9,4 | 4,1 | 18 |
| Tabanda kanama | 20,1 | — | 24,2 | — | 17,8 | 7 |
| Taban ülseri | 6,1 | 5,8 | 10,7 | 12,9 | 4,8 | 11 |
| Ökçe erozyonu | 10,8 | 54,5 | — | — | 17,2 | — |
| Beyaz çizgi hastalığı | — | 15,1 | 21,0 | 8,9 | — | — |
| İnterdijital hiperplazi | 6,0 | 11,7 | 6,0 | 0,2 | 4,1 | — |
| Ayak çürüğü | 0,2 | 0,7 | — | 0,8 | 0,2 | — |
* Hollanda: birden çok doğum yapmış inekler. — : o ülke için bu hastalık ayrı raporlanmamış. Kaynak: ICAR Kılavuzları Bölüm 7, Tablo 25; Marusi ve ark. 2024 (ICAR Teknik Seriler 28).
Bozukluğu anlamak için içine bakın.
Tırnağın boyuna kesiti. Numaralara dokunun; her yapının ne işe yaradığını ve hangi bozuklukla ilişkili olduğunu görün.
1 / 12
Duvar boynuzu
Tırnağın dıştaki sert kılıfıdır ve normalde ağırlığı asıl taşıyan yüzeydir. Ön duvarda boynuz ayda yaklaşık 5 mm uzar.
İlgili bozukluklar
2 / 12
Taban boynuzu
Duvardan daha esnektir. Betonda duvar aşındığında ağırlığın çoğunu taban taşımaya başlar. Normal kalınlığı yaklaşık 1 cm'dir ve duvarın yaklaşık üçte biri hızında yenilenir.
İlgili bozukluklar
3 / 12
Beyaz çizgi
Duvarla tabanı birleştiren "yapıştırıcıdır". İkisinin birbirine göre hareket edebilmesi için esnek, bu yüzden de yapısal olarak zayıftır; taş, kum ve bakteri girişine açıktır.
İlgili bozukluklar
4 / 12
Ökçe (topuk yastığı)
Yumuşak, kauçuk kıvamında boynuzdur. Normalde ağırlık taşımaz; tırnak aşırı uzarsa ağırlık geriye kayar ve ökçe zorlanır.
İlgili bozukluklar
5 / 12
Korium (canlı tırnak)
Boynuzun altındaki damar ve sinir dolu dokudur. Boynuz hücreleri kan almaz; besin ve oksijeni koriumdan alır. Koriumdaki kan akışını bozan her durum, örneğin rumen asidozu, boynuz kalitesini de bozar.
İlgili bozukluklar
6 / 12
Taç bandı
Kılların bittiği yerdir; duvar boynuzu buradan aşağı doğru üretilir. Hastalık ya da ani rasyon değişikliği gibi bir sorun burada iz bırakır ve duvarda halka olarak aşağı iner.
İlgili bozukluklar
7 / 12
Tırnak kemiği
Tırnak kapsülünün içindeki kemiktir ve kapsüle bir asma aparatıyla bağlıdır. Doğum çevresinde ve asidozda bu bağ gevşeyebilir; kemik çöker ve tabana baskı yapar.
İlgili bozukluklar
8 / 12
Orta parmak kemiği
Tırnak kemiği ile üst parmak kemiği arasındaki kemiktir; tırnak eklemini oluşturur.
9 / 12
Naviküler kemik
Tırnak ekleminin arkasındaki küçük kemiktir; derin fleksör tendonu üzerinden kayar. İlerlemiş taban ülserleri bu bölgedeki eklem ve tendon kılıfına ulaşabilir; bu acil veteriner durumudur.
İlgili bozukluklar
10 / 12
Derin fleksör tendonu
Tırnak kemiğinin alt yüzüne bağlanır ve ayağı büker. Tendonun bağlandığı çıkıntı, taban ülserinin tipik yerinde (bölge 4) koriumu tabana karşı ezer.
İlgili bozukluklar
11 / 12
Dijital yastık
Tırnak kemiğinin arka yarısının altındaki yağ yastığıdır; kemiği destekler ve darbeyi sönümler. Zayıf, hızla kilo kaybeden ineklerde incelir; düvelerde de daha az yağ içerir. İnce yastık taban ülseri riskini artırır.
İlgili bozukluklar
12 / 12
Üst parmak kemiği
Bilek eklemi ile orta parmak kemiği arasındaki uzun kemiktir.
Temsili kesit çizimi. Kaynak: Weaver ve ark. 2018; Greenough 2007; van Amstel ve Shearer 2006; Ishler ve ark. 2011.
Ayağı kaldırınca: taban görünümü
Temizlenmiş, sağlıklı bir arka ayak tabanı; ökçeler üstte, tırnak uçları altta. Tırnak haritası aynı görünümü bölgelere ayırır; lezyonları yerinden tanımak için oraya geçin.
1 / 6
Duvar
Tırnağı dıştan saran sert boynuz. İyi kesilmiş bir tırnakta ağırlık önce duvarın alt kenarına biner.
İlgili bozukluklar
2 / 6
Beyaz çizgi
Duvarla tabanın birleştiği ince, açık renkli şerit. Ökçeye yakın dış kısmı (bölge 3) en geniş ve en yumuşak yeridir; beyaz çizgi hastalığı en sık burada görülür.
İlgili bozukluklar
3 / 6
Taban
Duvarın içinde kalan düz, açık renkli boynuz. Sağlıklı tabanda renk değişimi olmaz; kırmızı ya da sarı lekeler tabanda kanamaya işaret eder.
İlgili bozukluklar
4 / 6
Ökçe
Tırnağın arkasındaki yumuşak boynuz. Gübreli ve ıslak zeminde aşınır, oluklanır.
İlgili bozukluklar
5 / 6
Tırnaklar arası boşluk
İki tırnağı ayıran aralık; ökçeler arasındaki kısmında deri bulunur. Bulaşıcı deri hastalıkları en çok bu deride başlar.
6 / 6
Taban ülserinin tipik yeri
Tabanın ökçeyle birleştiği yerin iç tarafa yakın kısmı (bölge 4). Tırnak kemiğinin alt çıkıntısı koriumu tam bu noktada tabana karşı ezer.
İlgili bozukluklar
Temsili taban çizimi. Kaynak: Weaver ve ark. 2018; Greenough 2007; van Amstel ve Shearer 2006; Ishler ve ark. 2011.
Ayak Sağlığı Rehberi · Bölüm 1 / 8
Kaynaklar
- ICAR Guidelines, Section 07 – Bovine Functional Traits: Claw Health in Dairy Cattle; Lameness in Dairy Cattle; ICAR/IDF Guidelines for Body Condition Scoring. ICAR, Utrecht (wiki sürümü, 2025–2026).
- Marusi M, Testori F, Benzoni L, Finocchiaro R, Cassandro M. HappyFeet: Hoof Health Project in Italian Holstein cattle. ICAR Technical Series no. 28, 2024.
- Egger-Danner C, Nielsen P, Fiedler A, Müller K, Fjeldaas T, Döpfer D, ve ark. ICAR Claw Health Atlas. 2. baskı. ICAR Technical Series. ICAR, Roma, 2020.
- Greenough PR. Bovine Laminitis and Lameness: A Hands-on Approach. Saunders Elsevier, Edinburgh/Philadelphia, 2007.
- van Amstel SR, Shearer JK. Manual for Treatment and Control of Lameness in Cattle. 1. baskı. Blackwell Publishing, Ames, Iowa, 2006.
- Weaver AD, Atkinson O, St Jean G, Steiner A. Bovine Surgery and Lameness. 3. baskı. John Wiley & Sons, 2018.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için veteriner hekiminize başvurun.
Sürünüzde topallık mı artıyor?
Rasyonu, TMR'yi ve barınak koşullarını birlikte değerlendirelim.