5Ayak Sağlığı Rehberi · Bölüm 5
Yatan inek,
tırnağını dinlendirir.
Tırnak yalnızca tırnak bakımında değil, ahırda korunur. ICAR'a göre çiftlikteki ana risk faktörü, ineğin yattığı ve yürüdüğü zemindir.
Yatma süresi
Kaynakların hedefleri farklıdır: günde 10–14 ya da 11–14 saat; doğum çevresinde ve erken laktasyonda en az 12 saat önerilir. Uzun ayakta kalma tırnak içi basıncı artırır ve boynuz üreten dokunun kanlanmasını azaltır.
Durak
Her ineğe en az bir durak düşmeli, ilk doğum yapan düveler varsa %5–10 fazla durak olmalıdır; yumuşak altlık şarttır ve kumlu duraklarda topallık daha az bulunmuştur. Arka ayakları dışarıda duran ya da yarım duran inekler durağın rahatsız olduğunu gösterir.
Ayakta bekleme
İnekler sağım için günde toplam 3 saatten fazla beton üzerinde beklememelidir. Su ve yem sırası beklemeyi uzatır; inek boş yemlikte bekletilmemelidir.
Zemin
Kaygan zemin kaymaya, aşındırıcı zemin ince tabana, taşlı ve pürüzlü zemin taban ezilmesine yol açar. Yeni ve ıslak beton çok daha aşındırıcıdır; yumuşak zeminli alanlara erişim tırnağı rahatlatır.
İnek akışı
İnekleri sakin sürün; dar geçit, keskin dönüş, köpek, sopa ve aceleci sürme beyaz çizgi hastalığı riskini artırır. Kalabalığı azaltmak topallığı düşürür.
Düveler
Düveleri doğumdan en az 3 hafta önce betona ve duraklara alıştırın; mümkünse ilk laktasyonda ayrı grupta tutun. İlk laktasyon gruplarının ayrı yönetildiği sürülerde topallık olgun ineklerin yarısı kadar bulunmuştur.
Sıcak stresi
Sıcak stresi ineğin ayakta kalma süresini uzatır, rumen pH'ını düşürür ve laminitis riskini artırabilir. Bekleme alanlarında gölge, fan ve serinletme önerilir.
Kauçuk kaplama
ICAR'a göre beton zeminin boynuz hastalıklarını artırdığı gösterilmiştir; yem koridorlarındaki kauçuk kaplama koruyucu olarak kanıtlanmıştır. Bir çalışmada beton üzerine serilen kauçuk adım uzunluğunu artırmış, topal ve sağlam ineklerin yürüyüşünü iyileştirmiştir. Betonda oluk tutuş için gereklidir, ama fazlası aşınmayı artırır.
Gruba alıştırma ve bekleme alanı
Düvelerin ve kuru ineklerin gruba sosyal ve fiziksel olarak alıştırılması çatışmayı ve ayakta kalma süresini azaltır (ICAR). Sağım bekleme alanında arka kapı inekleri itmek için değil, yalnızca boşluğu doldurmak için kullanılmalı; inekler sağıma kendi hızlarında yürümelidir.
Ayak Sağlığı Rehberi · Bölüm 5 / 8
Kaynaklar
- ICAR Guidelines, Section 07 – Bovine Functional Traits: Claw Health in Dairy Cattle; Lameness in Dairy Cattle; ICAR/IDF Guidelines for Body Condition Scoring. ICAR, Utrecht (wiki sürümü, 2025–2026).
- Ishler V, Wolfgang D, Griswold D. Prevention and Control of Foot Problems in Dairy Cows. Penn State Cooperative Extension, DAS 99-20 / VSE 99-1, 2011.
- Greenough PR. Bovine Laminitis and Lameness: A Hands-on Approach. Saunders Elsevier, Edinburgh/Philadelphia, 2007.
- Animal Welfare and Lameness in Dairy Cattle. Doktora tezi, Debrecen Üniversitesi, Macaristan, 2014.
- van Amstel SR, Shearer JK. Manual for Treatment and Control of Lameness in Cattle. 1. baskı. Blackwell Publishing, Ames, Iowa, 2006.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için veteriner hekiminize başvurun.
Ahırınıza ineğin gözünden birlikte bakalım.
Durak, zemin, bekleme alanı ve rasyon birlikte değerlendirildiğinde sonuç alınır.

