5 Buzağı Rehberi · En sık 4–5. hafta

Buzağı pnömonisi: erken fark et, havayı yönet.

Önce uzaktan bak, sonra ölç, veteriner hekiminle hareket et.

Pnömoni, buzağılarda en sık görülen hastalıklardan biri ve sütten kesilmiş düve ölümlerinin en büyük nedenidir. Buzağının dar hava yolları ve bölmeli akciğeri onu hassas kılar. Erken fark etmek ve ahırın havasını yönetmek, akciğerin en iyi korumasıdır.

▶ Bölüm 5: Pnömoni

Kısaca · bu bölümden aklınızda kalsın

  1. 1Erken fark etmek için buzağıyı puanlayın: Wisconsin skorunda 5 ve üzeri, veteriner hekimi arama eşiğidir.
  2. 2Akciğerin en iyi koruması temiz ama cereyansız havadır: buzağı seviyesinde hava hızı saniyede 0,25 metrenin altında olmalı.
  3. 3Soğukta buzağı bacaklarını altlığa gömebilmeli; 10 °C'nin altında bacaklar görünmemeli.
Neden Önemli

Pnömoni (zatürre), doğumdan sütten kesime kadar buzağılarda en sık görülen hastalıklardan biridir. ABD Tarım Bakanlığı'nın ulusal hayvan sağlığı izleme raporuna göre solunum hastalığı, sütten kesilmiş düve ölümlerinin en büyük tek nedenidir.

Genellikle 4–5 haftalıkken ortaya çıkar, ancak daha genç ve daha yaşlı buzağılarda da görülebilir. Akciğerdeki hasar, belirtiler ortaya çıkmadan 7–10 gün önce başlayabilir. Etkenler hem bakteriler hem virüslerdir; etkeni ve tedaviyi veteriner hekim belirler.

Tedaviye yanıt vermeyen, kronik zatürreli buzağılar genellikle tam iyileşmez ve kilo alımları belirgin düşer. Tedavinin başarısı erken fark etmeye bağlıdır.

Neden Hassas?

Buzağının akciğeri küçük bir tıkanıklığı bile affetmez.

Dar hava yolları

Buzağının hava yolları dardır ve kolayca tıkanabilir.

Bölmeli akciğer

Her bölmenin hava yoluna tek bir girişi vardır; giriş tıkanırsa bölmenin tamamı çalışmaz.

Mukusla temizlik

Buzağı önce mukus üreterek hava yollarını temizlemeye çalışır; burun akıntısı bu yüzden sıktır. Temizleyemiyorsa harekete geçme zamanıdır.

Belirtiler

Önce uzaktan bakın, sonra ölçün.

Ateş

39,4 °C ve üzeri

Solunum skorunda en yüksek puan. Şüpheli buzağıda rektal ısıyı ölçün.

Soluma

Hızlı, zor, karından

Buzağıyı rahatsız etmeden önce, uzaktan izleyin. Ağız açık soluma önemli bir işarettir.

Kulak ve baş

Düşük kulak, eğik baş

Kulak düşüklüğü ve baş eğikliği de skora girer.

Öksürük, akıntı

Havaya da bakın

Kötü havalandırmanın ve bayat havanın işareti de olabilir.

Ateş yok, soluma normal, sadece öksürük var mı? Önce havaya bakın.

Böyle bir buzağıda sorun çoğu zaman havalandırmadır. Ne yapılacağına veteriner hekiminizle birlikte karar verin.

Çevreyi Yönetin

Pnömoniye yalnızca mikrop değil, kötü hava da yol açar.

Kapalı alanda biriken amonyak ve diğer gazlar hava yollarını tahriş eder ve buzağının savunmasını zayıflatır. Cereyan yapmadan sürekli temiz hava, kuru altlık ve az kalabalık, akciğerin en iyi korumasıdır.

  • Nem ve cereyan
  • Amonyak ve bayat hava
  • Islak, soğuk zemin
  • Ani sıcaklık değişimi
  • Kalabalık barınma
  • Büyük hayvanlarla birlikte barınma
  • Kışın az süt
  • Nakliye ve sütten kesme stresi
Gömülme Skoru

Yatan buzağının bacaklarına bakın.

Wisconsin'deki kış ahırları çalışmasında geliştirilen bu basit skor, altlığın buzağıyı soğuktan koruyup korumadığını gösterir (Lago ve ark., 2006).

  1. 1

    Bacaklar tamamen görünüyor

    Buzağı altlığın üzerinde yatıyor. Soğukta yetersiz.

  2. 2

    Bacaklar kısmen görünüyor

    Altlık var ama derin değil.

  3. 3

    Bacaklar görünmüyor

    Buzağı altlığa gömülmüş. 10 °C'nin altında hedef budur.

Çifte Darbe

İshal → stres → akciğer.

İshal geçiren buzağılarda solunum hastalığı riski 2,78 kat yüksek bulundu (Moreira ve ark., 2025). İshal ve su kaybı buzağıyı strese sokar; hayatta kalmak için çok enerji harcayan buzağının büyümeye kaynağı kalmaz. Rehber · 4: İshal

Sahada Uygulama

Erken fark et, çevreyi düzelt: sahada yedi adım.

  1. 1

    Her gün uzaktan bakın

    Her gün, beslemeden önce

    Buzağılara yaklaşmadan önce duruşlarına, solumalarına, kulaklarına ve burunlarına bakın. Şüpheli buzağıyı işaretleyin.

  2. 2

    Şüpheliyi puanlayın

    ≥ 5 puan: veteriner hekim

    Rektal ısı, öksürük, burun akıntısı ve göz ya da kulaktan yüksek olanı puanlayın. Aşağıdaki skor kartı toplamı sizin için hesaplar.

    Kaynak: McGuirk, 2008

  3. 3

    Havayı elinizle ölçün

    Buzağı seviyesinde < 0,25 m/sn

    Buzağının yattığı yükseklikte elinizin tersini tutun. Cereyan hissediyorsanız hava çok hızlıdır; duman ya da toz ile hava akışını görebilirsiniz. Kulübe ve ahır havalandırmasını kışın kapatmayın, cereyanı buzağı seviyesinden yukarı alın.

  4. 4

    İçerisi dışarıdan sıcak mı?

    İç-dış farkı ≈ 3 °C'den az

    Kışın ahır içi sıcaklık dış sıcaklıktan birkaç dereceden fazla yüksekse hava yeterince yenilenmiyor demektir. Amonyak kokusu hissediliyorsa havalandırma yetersizdir.

  5. 5

    Altlığı puanlayın

    10 °C altında gömülme skoru 3

    Yatan buzağının bacaklarına bakın. Soğuk havada buzağı bacaklarını altlığa gömebilmeli; kuru ve derin saman bunu sağlar.

    Kaynak: Lago ve ark., 2006

  6. 6

    Kışın beslemeyi kısmayın

    Kaliforniya'daki 100 işletmelik çalışmada günde 2,84 litreden az süt alan Holstein buzağılarda solunum hastalığı riski daha yüksekti. Soğukta buzağının enerji ihtiyacı artar (Rehber · 7).

    Kaynak: Maier ve ark., 2019

  7. 7

    İshal geçireni takip edin

    İshal geçiren buzağılarda solunum hastalığı riski 2,78 kat yüksek bulundu. Bu buzağıları sonraki haftalarda puanlamaya devam edin.

    Kaynak: Moreira ve ark., 2025

Hesaplayıcı

Solunum skoru: buzağıyı puanlayın.

Wisconsin Üniversitesi'nin skor kartı. Her belirti için buzağıda gördüğünüzü seçin. Göz ve kulaktan yalnızca yüksek olan sayılır.

Rektal ısı
Öksürük
Burun akıntısı
Göz akıntısı
Kulak ve baş

Toplam puan

0

  • 0–3: olağan sınırda
  • 4: yakından izleyin, ertesi gün yeniden puanlayın
  • 5 ve üzeri: veteriner hekiminizle görüşün

Kaynak: McGuirk 2008, Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice. Skor bir tarama aracıdır, tanı koymaz.

Tüm araçlar: Buzağı hesaplayıcıları · Hedefler tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Sahada en çok burada kaybediliyor.

✕Kışın kulübe kapaklarını ve ahır perdelerini kapatmak.

✓Sıcak tutmak için havayı kesmeyin; cereyanı buzağı seviyesinden uzaklaştırın, altlığı derinleştirin.

✕Yalnızca öksürüğe bakmak.

✓Öksürmeyen buzağı da hasta olabilir. Isı, akıntı, kulak ve soluma ile birlikte puanlayın.

✕Islak ya da ince altlık.

✓Soğukta bacaklar görünmemeli. Kuru ve derin saman kullanın.

✕Soğukta süt miktarını sabit tutmak ya da azaltmak.

✓Soğukta enerji ihtiyacı artar; beslemeyi buna göre artırın.

✕Sütten kesilmiş büyük buzağılarla ya da ineklerle aynı havayı paylaştırmak.

✓Genç buzağıları büyük hayvanlardan ayrı barındırın.

Tek Bakışta
Buzağı pnömonisi: akciğerin neden hassas olduğu, ateş, hızlı soluma, akciğer sesi ve öksürük belirtileri, çevre risk faktörleri ve ishal ile çifte darbe.
Büyütmek için dokunun
Kontrol Listesi

İşletmenizde bunlar yapılıyor mu?

Yapılanlara dokunarak işaretleyin. İşaretler yalnızca bu cihazda saklanır.

0 / 9 tamam

Kaynaklar

  1. 1.McGuirk, S.M. (2008). Disease management of dairy calves and heifers. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice 24:139–153.
  2. 2.Lago, A., McGuirk, S.M., Bennett, T.B., Cook, N.B., Nordlund, K.V. (2006). Calf respiratory disease and pen microenvironments in naturally ventilated calf barns in winter. Journal of Dairy Science 89:4014–4025.
  3. 3.Maier, G.U. ve ark. (2019). Management factors associated with bovine respiratory disease in preweaned calves on California dairies: The BRD 100 study. Journal of Dairy Science 102:7288–7305.
  4. 4.Moreira ve ark. (2025). Associations of diarrhea and bovine respiratory disease with growth, feed intake, and mortality during the preweaning period of Holsteins and beef-on-dairy calves. Journal of Dairy Science (2025), doi:10.3168/jds.2025-27339.
  5. 5.USDA APHIS (2010). Dairy 2007: Heifer calf health and management practices on U.S. dairy operations, 2007. NAHMS, Fort Collins, CO.

← Önceki bölüm

4. İshal

Sonraki bölüm →

6. Temizlik

Buzağı programınızı birlikte kuralım.

Doğumhaneden sütten kesime kadar işletmenize özel bir buzağı protokolü hazırlayalım.

İletişime Geçin